Pedagog szkolny
Dysleksja, dysgrafia, dysortografia
Dysleksja, dysgrafia, dysortografia – jak je rozumieć?
Międzynarodowe Towarzystwo Dysleksji definiuje ją jako „specyficzne zaburzenie w uczeniu się o podłożu neurobiologicznym, charakteryzujące się trudnościami w adekwatnym i płynnym rozpoznawaniu słów oraz poprawnym pisaniu”.
Trzy oblicza problemu – szerokie ujęcie dysleksji rozwojowej:
- Dysleksja – specyficzne trudności w opanowaniu umiejętności czytania.
- Dysortografia – trudności w opanowaniu poprawnej pisowni (w tym reguł ortograficznych).
- Dysgrafia – trudności w opanowaniu czytelnego, kształtnego pisma (tzw. „brzydkie pismo”).
Ważne: Określenie „rozwojowa” oznacza, że objawy występują u dziecka na każdym etapie rozwoju i nasilają się od początku nauki szkolnej. Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu diagnozuje się wyłącznie u dzieci o prawidłowym poziomie inteligencji.
Ryzyko dysleksji – kiedy powinna zapalić się czerwona lampka?
Ryzyko dysleksji to zagrożenie wystąpieniem specyficznych trudności w nauce (termin wprowadzony przez prof. M. Bogdanowicz). Prawdopodobieństwo jest wyższe w przypadku:
- nieprawidłowego przebiegu ciąży lub porodu,
- obciążeń genetycznych (dysleksja lub opóźniony rozwój mowy u członków rodziny),
- dysharmonijnego rozwoju psychomotorycznego.
Jakie są wczesne objawy ryzyka dysleksji?
Wiek poniemowlęcy (2-3 lata):
- Opóźniony rozwój mowy: dziecko później niż rówieśnicy zaczyna wypowiadać pierwsze słowa i proste zdania.
- Opóźniony rozwój ruchowy: dziecko ma problemy z raczkowaniem, utrzymaniem równowagi, późno zaczyna chodzić.
- Słaba sprawność manualna: nieporadność w samoobsłudze (jedzenie, ubieranie się), trudności w układaniu klocków, brak prób rysowania.
Wiek przedszkolny (3-5 lat):
- Motoryka duża i mała: słaba koordynacja w zabawach ruchowych, trudności z samoobsługą i precyzyjnymi zabawami (np. nawlekanie koralików).
- Koordynacja wzrokowo-ruchowa: dziecko niechętnie rysuje, nieprawidłowo trzyma ołówek (za mocno lub za słabo), ma kłopoty z układaniem puzzli.
- Rozwój mowy: przekręcanie wyrazów, wady wymowy, trudności z budowaniem wypowiedzi oraz zapamiętywaniem krótkich wierszyków i nazw (np. pór dnia).
- Lateralizacja: dziecko używa zamiennie prawej i lewej ręki (brak ustalonej ręki dominującej).
Klasa „0” i wiek wczesnoszkolny (6-7 lat):
- Sprawność ruchowa: trudności z nauką jazdy na rowerze, staniem na jednej nodze, łapaniem piłki.
- Czynności precyzyjne: problemy z wiązaniem sznurowadeł, używaniem nożyczek i sztućców.
- Orientacja przestrzenna: mylenie kierunków (prawa/lewa), błędne używanie przyimków przestrzennych (nad, pod, za, przed).
- Funkcje wzrokowe: trudności w wyodrębnianiu szczegółów z obrazków, mylenie podobnych kształtów, lustrzane pisanie liter i cyfr (np. p/b/d/g).
- Funkcje słuchowo-językowe: kłopoty z dzieleniem wyrazów na sylaby i głoski, mylenie głosek podobnie brzmiących (s-z, p-b), trudności z zapamiętaniem dni tygodnia czy wielu poleceń naraz.
- Czytanie: czytanie wolne, głoskujące, połączone z przekręcaniem wyrazów i brakiem zrozumienia czytanego tekstu.
Kiedy diagnozuje się, a kiedy wyklucza dysleksję rozwojową?
Diagnozę (w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej) stawia się, gdy:
- rozwój umysłowy dziecka jest prawidłowy,
- występują opóźnienia w rozwoju funkcji słuchowo-językowych, wzrokowo-przestrzennych lub ruchowych,
- trudności w czytaniu i pisaniu występują od samego początku nauki szkolnej.
Dysleksji NIE rozpoznaje się, gdy trudności ucznia wynikają z:
- niezdiagnozowanych wad wzroku lub słuchu,
- niższego niż przeciętny poziomu inteligencji,
- schorzeń neurologicznych (np. epilepsja, porażenie mózgowe),
- zaniedbań środowiskowych (brak pracy z dzieckiem w domu) i dydaktycznych (liczne nieobecności w szkole).
Źródło: Część informacji pochodzi z opracowania MEN „Podniesienie efektywności kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami”.